Treaty of Yandabo (অসমীয়া)

১৮২৬ চনৰ ২৪ ফেব্ৰুৱাৰীত স্বাক্ষৰিত হোৱা ইয়াণ্ডাবু সন্ধি আছিল অসম, উত্তৰ-পূব ভাৰত আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ ইতিহাসৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা। এই সন্ধিয়ে প্ৰথম এংলো-বাৰ্মীজ যুদ্ধৰ (First Anglo-Burmese War) (১৮২৪–১৮২৬) অন্ত পেলাইছিল আৰু এই অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক ভৱিষ্যত সম্পূৰ্ণৰূপে সলনি কৰি দিছিল।

অসমৰ বাবে ই আছিল বহু শতিকাজুৰি চলি অহা স্বাধীন শাসনৰ অন্তিম সময়, বিশেষকৈ আহোম বংশৰ (Ahom dynasty) শাসনৰ অন্ত আৰু ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসনৰ (British colonial administration) আৰম্ভণি। বাৰ্মাৰ (ম্যানমাৰ) বাবে ইয়াৰ অৰ্থ আছিল ভূখণ্ড হেৰুওৱা (loss of territory), গধুৰ আৰ্থিক বোজা আৰু ক্ষমতাৰ অৱনতি।

সহজ ভাষাত ক’বলৈ গ’লে, ইয়াণ্ডাবু সন্ধি কেৱল এখন শান্তি চুক্তি নাছিল—ই আছিল এক টাৰ্নিং পইণ্ট (turning point) যিয়ে এই অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক মানচিত্ৰখন নতুন ৰূপ দিছিল।

ঐতিহাসিক পটভূমি – সন্ধিখনৰ কিয় প্ৰয়োজন হৈছিল?

সন্ধিখন বুজিবলৈ হ’লে প্ৰথমে তাৰ আগৰ পৰিস্থিতিটো বুজাটো প্ৰয়োজনীয়।

১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মান সাম্ৰাজ্যই (Burmese Empire) দ্ৰুতগতিৰে বিস্তাৰ লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহিছিল:

• • অসম
  • মণিপুৰ
  • আৰাকান (Arakan)

একে সময়তে ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়েও ভাৰতত নিজৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰি আছিল। ব্ৰিটিছসকলে মানৰ এই বিস্তাৰক তেওঁলোকৰ পূব সীমান্তৰ বাবে এক প্ৰত্যক্ষ ভাবুকি (direct threat) হিচাপে দেখিছিল। এই উত্তেজনাৰ ফলতেই প্ৰথম এংলো-বাৰ্মীজ যুদ্ধ (১৮২৪–১৮২৬) আৰম্ভ হৈছিল।

যুদ্ধৰ প্ৰকৃতি

• যুদ্ধখন আছিল দীঘলীয়া আৰু কঠিন
• ঘন হাবি, নদী আৰু ক্ৰান্তীয় জলবায়ুত (tropical climate) এই যুদ্ধ চলিছিল
• দুয়োপক্ষৰ ক্ষতি হৈছিল:
  • প্ৰবল সৈন্যৰ হানি (loss of soldiers)
  • বিশাল আৰ্থিক ব্যয় (financial costs)

কল্পনা কৰক, কেৱল শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধেই নহয়, বৰঞ্চ প্ৰতিকূল বতৰ, অৰণ্য আৰু ৰোগৰ বিৰুদ্ধেও যুদ্ধ কৰিবলগীয়া হৈছিল। ইয়াৰ ফলত যুদ্ধখন দুয়োপক্ষৰ বাবে ক্লান্তিকৰ হৈ পৰিছিল।

ইয়াণ্ডাবু সন্ধিৰ স্বাক্ষৰ

দু বছৰীয়া যুদ্ধৰ অন্তত ব্ৰিটিছৰ হাতত মান পৰাস্ত হয়। ফলস্বৰূপে তেওঁলোকে শান্তি স্বীকাৰ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।

ইয়াণ্ডাবু নামৰ এখন গাঁৱত তলত উল্লেখ কৰা সকলৰ মাজত সন্ধিখন স্বাক্ষৰিত হৈছিল:

• • জেনেৰেল চাৰ আৰ্চিবল্ড কেম্পবেল (ব্ৰিটিছৰ হৈ)
  • মান ৰজাৰ প্ৰতিনিধিসকল

ইয়াণ্ডাবু সন্ধিৰ মূল চৰ্তসমূহ

সন্ধিখনত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰ্ত আছিল যিবোৰ স্পষ্টভাৱে ব্ৰিটিছৰ সপক্ষে আছিল।

প্ৰধান চৰ্তসমূহ

• মানে অসম আৰু মণিপুৰৰ ওপৰত থকা সকলো দাবী ত্যাগ (give up all claims) কৰিব লাগিব।
• এক বৃহৎ পৰিমাণৰ ধন ক্ষতিপূৰণ (indemnity) হিচাপে দিব লাগিব।
• ব্ৰিটিছৰ সৈতে শান্তিপূৰ্ণ সম্পৰ্ক স্থাপনত সন্মত হ’ব লাগিব।
• ব্ৰিটিছ ব্যৱসায়ীসকলৰ বাবে মুক্ত বাণিজ্য আৰু যাতায়াতৰ সুবিধা দিব লাগিব।
• সকলো যুদ্ধবন্দীক (prisoners of war) মুকলি কৰি দিব লাগিব।

এই চৰ্তবোৰৰ অৰ্থ

• মানে ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ আৰু অৰ্থনৈতিক শক্তি দুয়োটা হেৰুৱাইছিল।
• ব্ৰিটিছসকলে এই অঞ্চলত প্ৰভাৱ আৰু কৰ্তৃত্ব (influence and authority) লাভ কৰিছিল।

এয়া এজন পৰাস্ত দেশক কেৱল মাটি এৰি দিবলৈ বাধ্য কৰাই নহয়, বৰঞ্চ ধন আদায় দিবলৈ আৰু বিজয়ী শক্তিৰ আধিপত্য স্বীকাৰ কৰিবলৈ বাধ্য কৰাৰ দৰেই আছিল।

বাৰ্মাৰ ভূখণ্ডৰ হানি

এই সন্ধিৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিণতি আছিল বাৰ্মাৰ দ্বাৰা বিশাল ভূখণ্ড হেৰুওৱা।

হেৰুওৱা প্ৰধান অঞ্চলসমূহ

 ভূখণ্ড হেৰুওৱাৰ প্ৰভাৱ

• মানে ইয়াৰ সীমান্তবৰ্তী সাম্ৰাজ্য (frontier empire) হেৰুৱালে।
• অঞ্চলটোত তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ স্থায়ীভাৱে হ্ৰাস পালে।

এয়া এখন দেশে নিজৰ সীমান্ত অঞ্চলসমূহ হেৰুওৱাৰ দৰে, যাৰ ফলত ই ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক উভয় দিশতে দুৰ্বল হৈ পৰিল।

ক্ষতিপূৰণৰ দফা – বাৰ্মাৰ ওপৰত আৰ্থিক বোজা

সন্ধিৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰ্ত আছিল বৃহৎ পৰিমাণৰ যুদ্ধৰ ক্ষতিপূৰণ (war indemnity) আদায় দিয়া।

ক্ষতিপূৰণৰ বিৱৰণ

• মানে এক কোটি টকা (₹১,০০,০০,০০০) পৰিশোধ কৰিবলগীয়া হৈছিল।
• এই ধন চাৰিটা কিস্তিত দিব লাগিছিল।
• ব্ৰিটিছ সৈন্যৰ খৰচ বাৰ্মাই বহন কৰিবলগীয়া হৈছিল।
• ব্ৰিটিছ বণিকসকলৰ বাবে মুক্ত বাণিজ্যৰ অনুমতি দিবলগীয়া হৈছিল।

বাৰ্মাৰ ওপৰত প্ৰভাৱ

• যুদ্ধৰ বাবে অৰ্থনীতি ইতিমধ্যে দুৰ্বল হৈ আছিল।
• এই ধনে আৰ্থিক সংকট আৰু অস্থিৰতাৰ সৃষ্টি কৰিছিল।

এয়া এজন ধাৰত থকা মানুহক পুনৰ অতি বৃহৎ জৰিমনা ভৰিবলৈ বাধ্য কৰাৰ দৰে, যাৰ ফলত উদ্ধাৰ হোৱাটো অত্যন্ত কঠিন হৈ পৰে।

অসম আৰু ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ব্ৰিটিছ কৰ্তৃত্ব

এই সন্ধিয়ে চৰকাৰীভাৱে ব্ৰিটিছক কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চলৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ প্ৰদান কৰিছিল।

ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ অহা অঞ্চলসমূহ

• • অসম
  • মণিপুৰ
  • কাছাৰ (পিছলৈ)
  • জয়ন্তীয়া পাহাৰ

অসমত কি সলনি হ’ল?

• আহোম শাসনৰ অন্ত পৰিল।
• থলুৱা স্বাধীনতাৰ অন্ত পৰিল।
• ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনৰ প্ৰৱৰ্তন হ’ল।

প্ৰৱৰ্তন কৰা নতুন ব্যৱস্থাসমূহ

• আধুনিক আমোলাতন্ত্ৰ (bureaucracy)
• ইংৰাজী-আধাৰিত শিক্ষা ব্যৱস্থা
• নতুন ৰাজহ আৰু আইনী ব্যৱস্থা (revenue and legal systems)

এয়া এটা পৰম্পৰাগত গাওঁ ব্যৱস্থাক বহিৰাগত শাসকৰ দ্বাৰা পৰিচালিত আধুনিক চৰকাৰী গাঁথনিৰে সলনি কৰাৰ দৰেই আছিল।

সন্ধিৰ দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ

ইয়াণ্ডাবু সন্ধিৰ বাৰ্মা আৰু অসম দুয়োৰে ওপৰত দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ আছিল।

বাৰ্মাৰ ওপৰত প্ৰভাৱ

• গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূখণ্ড হেৰুৱালে।
• এক দুৰ্বল আঞ্চলিক শক্তিত পৰিণত হ’ল।
• ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে ক্ষোভৰ সৃষ্টি হ’ল।

ইয়াৰ ফলতেই পৰৱৰ্তী সময়ত:

• দ্বিতীয় এংলো-বাৰ্মীজ যুদ্ধ (১৮৫২)
• তৃতীয় এংলো-বাৰ্মীজ যুদ্ধ (১৮৮৫)
• ব্ৰিটিছৰ দ্বাৰা বাৰ্মাৰ চূড়ান্ত সংযুক্তি

অসমৰ ওপৰত প্ৰভাৱ

• থলুৱা শাসনৰ অন্ত।
• ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণি।

প্ৰধান পৰিৱৰ্তনসমূহ:

• চাহ খেতিৰ (tea plantations) সম্প্ৰসাৰণ।
• ৰেলপথৰ বিকাশ।
• আধুনিক শিক্ষাৰ বিস্তাৰ।
• নতুন সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক আন্দোলনৰ উত্থান।

ব্ৰিটিছ শাসনে ৰেলপথ আৰু শিক্ষাৰ দৰে উন্নয়ন আনিছিল যদিও ইয়াৰ অৰ্থ আছিল স্বাধীনতা হেৰুওৱা আৰু থলুৱা সম্পদৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুওৱা।

ইয়াণ্ডাবু সন্ধি (Treaty of Yandabo)

ইয়াণ্ডাবু সন্ধি (১৮২৬) কেৱল এখন শান্তি চুক্তি নাছিল—ই আছিল অসম আৰু বাৰ্মাৰ ইতিহাসৰ এক প্ৰধান মোৰ। ই এটা যুগৰ অন্ত পেলাই আন এটা যুগৰ সূচনা কৰিছিল।

অসমৰ বাবে ই শতিকাজুৰি চলি অহা স্বাধীন শাসনৰ অন্ত পেলাই অঞ্চলটোক ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনলৈ আনিছিল। বাৰ্মাৰ বাবে ইয়াৰ পৰিণতি আছিল ভূখণ্ডৰ হানি, অৰ্থনৈতিক দুৰ্দশা আৰু ৰাজনৈতিক অৱনতি।

এই সন্ধিয়ে স্পষ্টভাৱে দেখুৱায় যে কেনেকৈ যুদ্ধই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক নতুন ৰূপ দিব পাৰে, যিয়ে কেৱল চৰকাৰকেই নহয়, বৰঞ্চ মানুহৰ জীৱন, সংস্কৃতি আৰু ভৱিষ্যতকো প্ৰভাৱিত কৰে।