Historiography of Assam

অসমৰ ইতিহাস চৰ্চা (Historiography of Assam)

 ইতিহাস চৰ্চা (Historiography) শব্দটোৱে ইতিহাস কেনেকৈ লিখা হয়, ব্যাখ্যা কৰা হয় আৰু ইতিহাসবিদসকলে কেনেকৈ উপস্থাপন কৰে তাৰ অধ্যয়নক বুজায়। এইটো কেৱল অতীতৰ পৰিঘটনাৰ বিষয়েই নহয়, বৰঞ্চ বিভিন্ন উৎস (sources), পদ্ধতি (methods) আৰু দৃষ্টিভংগী (perspectives) ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন পণ্ডিতসকলে সেই ঘটনাবোৰ কেনেকৈ বুজি পায় আৰু ব্যাখ্যা কৰে তাৰ বিষয়েহে।

অসমৰ ক্ষেত্ৰত, ইতিহাস চৰ্চা বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ মাজেৰে লাহে লাহে বিকশিত হৈছে। প্ৰতিটো পৰ্যায়ত সেই সময়ৰ বৌদ্ধিক পৰিৱেশ (intellectual climate), ৰাজনৈতিক প্ৰেক্ষাপট (political context) আৰু গৱেষণা পদ্ধতিৰ প্ৰতিফলন ঘটে।

বহলভাৱে ক’বলৈ গ’লে, অসমৰ ইতিহাস চৰ্চাক (historiography of Assam) তিনিটা মুখ্য পৰ্যায়ত ভাগ কৰিব পাৰি:

1. 1. ঔপনিৱেশিক ইতিহাস চৰ্চা (Colonial Historiography)
   2. জাতীয়তাবাদী ইতিহাস চৰ্চা (Nationalist Historiography)
   3. আধুনিক আৰু সমসাময়িক ইতিহাস চৰ্চা (Modern and Contemporary Historiography)

এই প্ৰতিটো পৰ্যায়ৰে অসমৰ ঐতিহাসিক অতীত বুজি পোৱাত আৰু পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আছে।

অসমৰ ইতিহাস চৰ্চাৰ পৰ্যায়সমূহ (Phases of Historiography of Assam)

১. ঔপনিৱেশিক ইতিহাস চৰ্চা (Colonial Historiography)

অসমৰ ইতিহাস ধাৰাবাহিকভাৱে লিখাৰ প্ৰথম প্ৰচেষ্টা ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসনকালত (British colonial period) কৰা হৈছিল। বহুতো ব্ৰিটিছ প্ৰশাসক আৰু পণ্ডিতে (British administrators and scholars) তেওঁলোকে শাসন কৰা সমাজখনক ভালদৰে বুজিবলৈ এই অঞ্চলটোৰ ইতিহাস অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।

এই পণ্ডিতসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ব্যক্তিজন আছিল ছাৰ এডৱাৰ্ড গেইট (Sir Edward Gait) ।

এডৱাৰ্ড গেইট আৰু তেওঁৰ অৱদান

• অসমৰ ইতিহাসৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ গ্ৰন্থ হ’ল ১৯০৬ চনত এডৱাৰ্ড গেইটে লিখা “A History of Assam” ।
• গেইট আছিল এগৰাকী ব্ৰিটিছ অসামৰিক বিষয়া আৰু ইতিহাসবিদ (British civil servant and historian) যিয়ে ঔপনিৱেশিক সময়ছোৱাত অসমত কাম কৰিছিল। তেওঁৰ কিতাপখনক এই অঞ্চলৰ অন্যতম আদিম সমগ্ৰ ইতিহাস (comprehensive histories) হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

গেইটৰ কামৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্যসমূহ

গেইটে কেইবাটাও ঐতিহাসিক উৎসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল, যিবোৰৰ ভিতৰত আছে:

• • শিলালেখ (Inscriptions)
  • আহোম বুৰঞ্জী (Ahom Buranjis/chronicles)
  • তাম্ৰপত্ৰ (Copperplate grants)
  • মৌখিক পৰম্পৰা আৰু কিংবদন্তি (Oral traditions and legends)

এই উৎসসমূহ বিশ্লেষণ কৰি তেওঁ প্ৰাচীন কালৰ পৰা ঔপনিৱেশিক সময়লৈকে অসমৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস (political history) পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।

তেওঁৰ গৱেষণা পদ্ধতিৰ উদাহৰণ

উদাহৰণস্বৰূপ, গেইটে আহোম বুৰঞ্জীসমূহ অধ্যয়ন কৰিছিল, য’ত আহোম ৰাজ্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনাসমূহ লিপিবদ্ধ আছিল, যাৰ ভিতৰত আছিল:

• • মোগলৰ সৈতে যুদ্ধ
  • চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে কূটনৈতিক সম্পৰ্ক (Diplomatic relations)
  • আহোম শাসকসকলৰ প্ৰশাসনিক নীতি (Administrative policies)

এই বুৰঞ্জীসমূহে তেওঁক আহোম বংশৰ ৰাজনৈতিক বিকাশৰ পুনৰ নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।

সীমাবদ্ধতা আৰু ঔপনিৱেশিক পক্ষপাতিত্ব (Limitations and Colonial Bias)

• যদিও এডৱাৰ্ড গেইটৰ কাম যুগান্তকাৰী আছিল, ইয়াত কিছুমান ঔপনিৱেশিক দৃষ্টিভংগী (colonial perspectives) প্ৰতিফলিত হৈছিল।
• বহুতো ঔপনিৱেশিক ইতিহাসবিদে বিশ্বাস কৰিছিল যে ব্ৰিটিছসকলৰ আগমণৰ আগতে ভাৰতীয় সমাজ স্থবিৰ আৰু পিছপৰা (static and backward) আছিল। এই মত অনুসৰি, ব্ৰিটিছ শাসনেহে আধুনিকীকৰণ আৰু আৰ্থ-সামাজিক উন্নতি আনিছিল।
• এই বাখ্যাটোকে প্ৰায়ে ঔপনিৱেশিক পক্ষপাতিত্ব (colonial bias) বুলি কোৱা হয়।

ঔপনিৱেশিক পক্ষপাতিত্বৰ উদাহৰণ

• গেইটে কেতিয়াবা এনে ভাব প্ৰকাশ কৰিছিল যে ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনৰ পূৰ্বে অসমে উল্লেখযোগ্য সামাজিক বা অৰ্থনৈতিক প্ৰগতি লাভ কৰা নাছিল।
• অৱশ্যে, পৰৱৰ্তী ইতিহাসবিদসকলে দেখুৱাই দিছে যে ঔপনিৱেশিক শাসনৰ আগতেও অসমত গতিশীল ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা, চহকী সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা আৰু উন্নত প্ৰশাসনিক প্ৰতিষ্ঠান আছিল।
• এই সীমাবদ্ধতাসমূহ থকা সত্ত্বেও, এডৱাৰ্ড গেইটৰ কামে অসমৰ ভৱিষ্যতৰ ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰিছিল।

২. জাতীয়তাবাদী ইতিহাস চৰ্চা (Nationalist Historiography)

২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে, অসমত ইতিহাসবিদসকলৰ এক নতুন প্ৰজন্মৰ উত্থান ঘটে। এই পণ্ডিতসকল ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদী আন্দোলনৰ (Indian nationalist movement) দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ লক্ষ্য আছিল ভাৰতীয় ইতিহাসৰ ঔপনিৱেশিক ব্যাখ্যাবোৰক প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা।

তেওঁলোকে এই কথাবোৰ আলোকপাত কৰিব বিচাৰিছিল:

• • অসমৰ চহকী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য (cultural heritage)
  • অসমীয়া শাসকসকলৰ ঐতিহাসিক সাফল্য
  • অসমীয়া সভ্যতাৰ ধাৰাবাহিকতা (continuity)

এই পৰ্যায়টোক জাতীয়তাবাদী ইতিহাস চৰ্চা (Nationalist Historiography) বুলি জনা যায়।

এই সময়ছোৱাৰ কেইগৰাকীমান গুৰুত্বপূৰ্ণ ইতিহাসবিদ আছিল:

• • কে. এল. বৰুৱা (K.L. Barua)
  • বি. কে. বৰুৱা (B.K. Barua)
  • পি. চি. চৌধুৰী (P.C. Choudhury)

কে. এল. বৰুৱা (K.L. Barua)

অসমৰ ইতিহাস চৰ্চাৰ অন্যতম অগ্ৰণী ইতিহাসবিদ আছিল কে. এল. বৰুৱা, যিয়ে প্ৰভাৱশালী কিতাপ “Early History of Kamarupa” (1933) লিখিছিল।

প্ৰধান অৱদানসমূহ

কে. এল. বৰুৱাই তলত দিয়া উৎসসমূহৰ সংমিশ্ৰণেৰে অসমৰ প্ৰাচীন ইতিহাস পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল:

• • লিপি সম্বন্ধীয় প্ৰমাণ (Epigraphic evidence/inscriptions)
  • সাহিত্যিক উৎস (Literary sources)
  • প্রত্নতাত্ত্বিক তথ্য (Archaeological findings)

তেওঁ বিশেষকৈ প্ৰাচীন অসমৰ তিনিটা প্ৰধান বংশৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।

প্ৰাচীন অসমৰ প্ৰধান বংশসমূহ

নিজৰ গৱেষণাৰ জৰিয়তে বৰুৱাই দেখুৱাই দিছিল যে প্ৰাচীন কালত অসমৰ এক সুসংগঠিত ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা আৰু চহকী সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা আছিল।

বি. কে. বৰুৱা (B.K. Barua)

আন এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ ইতিহাসবিদ আছিল বি. কে. বৰুৱা, যিয়ে “A Cultural History of Assam” (1951) গ্ৰন্থখন লিখিছিল।

কেৱল ৰাজনৈতিক ঘটনাত গুৰুত্ব দিয়া আগৰ ইতিহাসবিদসকলৰ বিপৰীতে বি. কে. বৰুৱাই অসমৰ ইতিহাসৰ সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক দিশসমূহ (cultural and social dimensions) অন্বেষণ কৰিছিল।

বি. কে. বৰুৱাই অধ্যয়ন কৰা বিষয়সমূহ

তেওঁৰ গৱেষণাই তলত দিয়া বিষয়বোৰ সামৰি লৈছিল:

• • ধৰ্ম আৰু দৰ্শন (Religion and philosophy)
  • ভাষা আৰু সাহিত্য
  • কলা আৰু স্থাপত্য (Art and architecture)
  • সামাজিক ৰীতি-নীতি আৰু পৰম্পৰা

উদাহৰণ

উদাহৰণস্বৰূপ, বি. কে. বৰুৱাই পৰীক্ষা কৰিছিল কেনেকৈ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে প্ৰৱৰ্তন কৰা বৈষ্ণৱ ধৰ্মই অসমীয়া সমাজক প্ৰভাৱিত কৰিছিল।

এই আন্দোলনে পৰিৱৰ্তন আনিছিল:

• • ধৰ্মীয় আচাৰ-ব্যৱহাৰত
  • সামাজিক সংগঠনত
  • অসমীয়া সাহিত্য আৰু নাটকত

এইদৰে, বি. কে. বৰুৱাই কেৱল ৰাজনৈতিক ঘটনাৰ পৰিৱৰ্তে সাংস্কৃতিক ইতিহাসত গুৰুত্ব দি অসমীয়া ইতিহাস চৰ্চাৰ পৰিসৰ বহল কৰিছিল।

পি. চি. চৌধুৰী (P.C. Choudhury)

আন এজন প্ৰভাৱশালী ইতিহাসবিদ আছিল পি. চি. চৌধুৰী, যিয়ে “The History of Civilisation of the People of Assam to the 12th Century A.D.” (1959) লিখিছিল।

পি. চি. চৌধুৰীৰ অৱদান

তেওঁৰ কামে তলত দিয়া বিষয়বোৰৰ ওপৰত বিতং আলোচনা আগবঢ়াইছিল:

• • মন্দিৰ স্থাপত্য (Temple architecture)
  • ধৰ্মীয় পৰম্পৰা
  • জনজাতীয় সম্প্ৰদায় (Tribal communities)
  • সামাজিক প্ৰতিষ্ঠান (Social institutions)

তেওঁ স্থানীয় পৰম্পৰা আৰু বৃহত্তৰ ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ (interaction) ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।

উদাহৰণ

উদাহৰণস্বৰূপ, চৌধুৰীয়ে দেখুৱাইছিল কেনেকৈ অসমৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাই স্থানীয় জনজাতীয় বিশ্বাসক ব্ৰাহ্মণ্য হিন্দু পদ্ধতিৰ সৈতে একত্ৰিত কৰি এটা অনন্য সাংস্কৃতিক পৰিচয় (unique cultural identity) গঢ়ি তুলিছিল।

৩. আধুনিক আৰু সমসাময়িক ইতিহাস চৰ্চা (Modern and Contemporary Historiography)

শেহতীয়া দশকবোৰত অসমৰ ইতিহাস অধ্যয়ন এক নতুন পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰিছে, যাৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে বৈজ্ঞানিক আৰু আন্তঃশাখা গৱেষণা (scientific and interdisciplinary research) ।

আধুনিক ইতিহাসবিদসকলে কেইবাটাও ক্ষেত্ৰৰ পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰে, যেনে:

• • প্ৰত্নতত্ত্ব (Archaeology)
  • শিলালেখ বিদ্যা (Epigraphy)
  • ভাষা বিজ্ঞান (Linguistics)
  • নৃতত্ত্ব (Anthropology)

এই দৃষ্টিভংগীয়ে পণ্ডিতসকলক অসমৰ অতীতৰ অধিক সঠিক আৰু বিস্তৃত ধাৰণা গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে।

আধুনিক পণ্ডিতসকলৰ অৱদান

কেইবাজনো আধুনিক ইতিহাসবিদ আৰু গৱেষকে এই ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট অৱদান আগবঢ়াইছে, যাৰ ভিতৰত আছে:

• • ডি. চুতীয়া (D. Chutia)
  • এইচ. এন. দত্ত (H.N. Dutta)
  • অন্যান্য সমসাময়িক পণ্ডিতসকল

এই গৱেষকসকলে তলত দিয়া কথাবোৰত গুৰুত্ব দিয়ে:

• • ক্ষেত্ৰভিত্তিক প্ৰত্নতত্ত্ব (Field archaeology)
  • শিলালেখৰ অধ্যয়ন
  • আঞ্চলিক সংস্কৃতিৰ বিশ্লেষণ

তেওঁলোকে ক্ষুদ্ৰ-আঞ্চলিক অধ্যয়নৰ (micro-regional studies) ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়ে, য’ত বিশেষ অঞ্চলসমূহ পৰীক্ষা কৰি স্থানীয় আৰ্থ-সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আৰ্হি বুজিবলৈ চেষ্টা কৰা হয়।

অসমত শেহতীয়া প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰ (Recent Archaeological Discoveries in Assam)

আধুনিক ইতিহাস চৰ্চা নতুন প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰৰ দ্বাৰা যথেষ্ট উপকৃত হৈছে, যিবোৰে প্ৰাচীন অসমৰ বিষয়ে নতুন প্ৰমাণ যোগান ধৰে।

দয়াং-ধনশিৰি উপত্যকাত আৱিষ্কাৰ

প্ৰত্নতাত্ত্বিকসকলে দয়াং-ধনশিৰি উপত্যকা অঞ্চলত কেইবাটাও শিলৰ লিপি আৰু খোদিত ফলক আৱিষ্কাৰ কৰিছে।

ঐতিহাসিক গুৰুত্ব

এই লিপিবোৰে প্ৰকাশ কৰে:

• • স্থানীয় ৰাজনৈতিক ক্ষমতা (Local political authority)
  • ধৰ্মীয় আচাৰ-ব্যৱহাৰ
  • শাসকসকলৰ আঞ্চলিক নিয়ন্ত্ৰণ

এনে তথ্যই ইতিহাসবিদসকলক প্ৰাচীন অসমৰ আঞ্চলিক শক্তিৰ গাঁথনি বুজাত সহায় কৰে।

কলিয়াবৰ তাম্ৰপত্ৰ (বনমালবৰ্মদেৱ)

আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৱিষ্কাৰ হ’ল ৰজা বনমালবৰ্মদেৱে প্ৰদান কৰা কলিয়াবৰ তাম্ৰপত্ৰ (Kaliabor copperplate grant) ।

তাম্ৰপত্ৰৰ দ্বাৰা প্ৰাপ্ত তথ্য

এই দস্তাবেজখনে কামৰূপৰ পাল বংশৰ বিষয়ে বহুমূলীয় তথ্য যোগান ধৰে।

কুৰুৱাবাহী তাম্ৰপত্ৰ (হৰ্জৰবৰ্মন)

ৰজা হৰ্জৰবৰ্মনে প্ৰদান কৰা কুৰুৱাবাহী তাম্ৰপত্ৰ (Kuruahbari copperplate grant) আন এক তাৎপৰ্যপূৰ্ণ আৱিষ্কাৰ।

ই তলত দিয়া বিষয়বোৰৰ বিষয়ে নতুন তথ্য দিয়ে:

• • ৯ম শতিকাৰ প্ৰশাসনিক পদ্ধতি
  • ভূমি বিতৰণ নীতি
  • বৰ্মন বংশৰ ৰাজনৈতিক ক্ষমতা

আধুনিক ইতিহাস চৰ্চাত মুদ্ৰাৰ ভূমিকা (Role of Coins in Modern Historiography)

শিলালেখ আৰু তাম্ৰপত্ৰৰ উপৰিও অসমত উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰাচীন মুদ্ৰাবোৰেও (ancient coins) ঐতিহাসিক গৱেষণাত যথেষ্ট অৱদান আগবঢ়ায়।

মুদ্ৰাই তলত দিয়া কথাবোৰৰ তথ্য দিয়ে:

• • অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা
  • বাণিজ্যিক নেটৱৰ্ক (Trade networks)
  • শাসকসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ধৰ্মীয় প্ৰতীক
  • ৰাজনৈতিক ক্ষমতা

উদাহৰণস্বৰূপ, ৰাজকীয় নাম বা ধৰ্মীয় প্ৰতীক থকা মুদ্ৰাই ইতিহাসবিদসকলক ৰাজত্বৰ মতাদৰ্শ আৰু বৈধতা (ideology and legitimacy) বুজাত সহায় কৰে।

অসমৰ অতীত বুজাত ইতিহাস চৰ্চাৰ গুৰুত্ব (Importance of Historiography in Understanding Assam’s Past)

ইতিহাস চৰ্চাৰ অধ্যয়নে আমাক বুজাত সহায় কৰে যে সময়ৰ লগে লগে অসমৰ ইতিহাসৰ ব্যাখ্যা কেনেকৈ সলনি হৈছে।

ইতিহাস চৰ্চাৰ মূল অৱদানসমূহ

অসমৰ ইতিহাস চৰ্চাই (historiography of Assam) সময়ৰ লগে লগে ইতিহাসবিদসকলে ব্যৱহাৰ কৰা পৰিৱৰ্তিত দৃষ্টিভংগী আৰু গৱেষণা পদ্ধতিসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে।

এডৱাৰ্ড গেইটৰ দৰে ঔপনিৱেশিক ইতিহাসবিদসকলৰ প্ৰাৰম্ভিক কামৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কে. এল. বৰুৱা, বি. কে. বৰুৱা আৰু পি. চি. চৌধুৰীৰ দৰে পণ্ডিতসকলৰ জাতীয়তাবাদী বাখ্যা, আৰু শেষত আধুনিক আন্তঃশাখা গৱেষণালৈকে, প্ৰতিটো পৰ্যায়ৰে অসমৰ ইতিহাসৰ গভীৰ জ্ঞানত অৱদান আছে।

আজি প্ৰত্নতত্ত্ব, শিলালেখ বিদ্যা, ভাষা বিজ্ঞান আৰু নতুন নতুন আৱিষ্কাৰৰ সহায়ত ইতিহাসবিদসকলে অসমৰ চহকী আৰু জটিল অতীতৰ জ্ঞানক অধিক পৰিশোধন আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰি আছে।

এইদৰে, অসমৰ ৰাজনৈতিক ঐতিহ্য, সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা আৰু ঐতিহাসিক পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ইতিহাস চৰ্চাই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে